Wanneer is de wasmachine uitgevonden?

Eén machine, veel verschillende werelden

Van thuis tot fabriek: de eerste houten machines

In de 18e eeuw bedachten uitvinders hulpmiddelen om wassen minder zwaar te maken. De eerste wasmachines waren simpele houten apparaten: een kuip of ton met een mechanisme dat de was heen en weer bewoog of liet draaien, zodat je minder hoefde te schrobben en stampen in een tobbe.

Sommige modellen hadden houten peddels of armen die je met een hendel of slinger bewoog. Daardoor wreef de was langs zichzelf en langs de peddels, zodat vuil loskwam. Water vullen, zeep toevoegen, uitwringen en naspoelen deed je nog zelf. Toch was dit een belangrijke stap: het liet zien dat een machine echt werk kon overnemen.

Voor elk gebruik een ander model

In de 19e eeuw werd al snel duidelijk dat één ontwerp niet voor iedereen werkte. Grote, zware machines voor fabrieken en professionele wasserijen moesten veel was in één keer kunnen verwerken en draaiden op stoom of riemaandrijving. In openbare wasplaatsen en washuizen stonden middelgrote machines die mensen deelden, vaak nog met de hand bediend. Voor thuis kwamen compactere en betaalbare modellen die in een keuken of bijkeuken pasten. Die bleven tot ver in de 19e eeuw handmatig, simpelweg omdat elektriciteit nog niet overal beschikbaar was.

Zo ontstonden er al vroeg duidelijk verschillende richtingen: de ene machine werd steeds groter en krachtiger voor professioneel gebruik, de andere juist kleiner en gebruiksvriendelijker voor thuis. Die splitsing zie je vandaag nog terug in het verschil tussen commerciële wasmachines en huishoudmodellen.